Najčešća pitanja za frilensere i mala preduzeća u Crnoj Gori

DOO se osniva sa minimalnim kapitalom od samo €1. Registracija je potpuno digitalizovana putem IRMS portala (irms.tax.gov.me) od 2026. godine. Potrebno je: Odluka o osnivanju (ovjerena kod notara), kvalifikovani elektronski sertifikat (~€80), uplata takse od €15 Poreskoj upravi. Firma automatski dobija PIB i matični broj kroz CRPS. Ukupni troškovi: €80–300, postupak traje 7–10 radnih dana. Pravni osnov: Zakon o privrednim društvima (Sl. list CG 65/20, 146/21, 04/24).

CRPS (Centralni registar privrednih subjekata) je jedinstveni državni registar svih privrednih subjekata u Crnoj Gori. Pripada Upravi prihoda i carina. Elektronska pretraga: pretraga.crps.me. E-registracija jednočlanog DOO od decembra 2020. putem eFirma portala (efirma.tax.gov.me), a od 2026. putem IRMS portala za sve oblike. Troškovi registracije: svega €8 za online DOO (€5 Poreska uprava + €3 Službeni list). CRPS od jula 2021. vodi i Registar stvarnih vlasnika.

Evropa sad 2 je stupio na snagu 1. oktobra 2024. (Sl. list CG 84/2024). Ključne promjene: minimalna zarada povećana na €600 neto (do V nivoa kvalifikacije) i €800 neto (VI nivo i više). Doprinos za PIO smanjen sa 15% na 10% za zaposlene, a doprinos poslodavca za PIO potpuno ukinut (sa ~5,5% na 0%). Neoporezivi dio zarade ostaje €700 mjesečno. Ukupno poresko opterećenje na prosječnu zaradu: ~16,2%. Zakonski osnov: čl. 105 st. 4 Zakona o radu obavezuje poslodavce da uštede od doprinosa prenesu zaposlenima kao povećanje neto plate.

Od 1. oktobra 2024: na teret zaposlenog — PIO 10%, nezaposlenost 0,5%, zdravstveno 0% (ukinuto 2022) = ukupno 10,5%. Na teret poslodavca — PIO 0% (ukinut), nezaposlenost 0,5%, Fond rada 0,20%, Privredna komora 0,27%, sindikalni doprinos 0,20% = ukupno ~1,17%. Ukupno opterećenje: ~11,7%. Prirez na porez: 15% u Podgorici i na Cetinju, 13% u većini opština, 10% u Budvi.

Porez na dobit je progresivan od januara 2022: do €100.000 — stopa 9%, od €100.001 do €1.500.000 — stopa 12%, iznad €1.500.000 — stopa 15%. To su marginalne stope. Prijava se podnosi do 31. marta (Obrazac PD). Porez na dividendu: 15% po odbitku. Kapitalni gubici se prenose do 5 godina. Olakšica: firme u nerazvijenim opštinama — 100% oslobođenje prvih 8 godina (do €200.000 ukupno).

Paušalno oporezivanje je pojednostavljeni režim za preduzetnike sa godišnjim prometom ispod €30.000 (prag povećan sa €18.000 od januara 2025). Poreska uprava rješenjem utvrđuje fiksni mjesečni iznos. Četiri grupe djelatnosti sa priznatim troškovima od 50%, 40%, 35% i 30%. Mjesečne obaveze: od €34,38 do €332. Novi paušalci: 50% umanjenje u prvoj godini. Zahtjev na Obrascu ZPO — rok kraj januara tekuće godine ili 5 dana od registracije. Isključene djelatnosti: advokatura, računovodstvo, IT konsalting, zdravstvo, ugostiteljstvo, trgovina.

Od 1. januara 2025. prihodi ostvareni putem interneta i video igara su oporezivi po stopi od 15% uz priznatih 15% normiranih troškova (efektivna stopa ~12,75%). Doprinosi: PIO 10%, nezaposlenost 1%, zdravstveno 0%. Godišnja prijava GPP-FL do 30. aprila. Frilenseri koji rade za inostranstvo: PDV se ne obračunava (princip odredišta), prihod ne ulazi u prag za PDV. Podsticaj od 2025: do 80% umanjenja poreza i doprinosa za lica registrovana u Registru inovacione djelatnosti.

Podnosi se JPR obrazac sa Dodatkom A nadležnoj područnoj jedinici Poreske uprave. Obavezna registracija nastupa kad promet pređe €30.000 u bilo kojem periodu od 12 mjeseci — rok za prijavu je 20 dana od isteka mjeseca u kojem je prag prekoračen. Dobrovoljna registracija je moguća i ispod praga, ali obveznik ne može izaći iz PDV sistema najmanje 3 godine. Kazna za neblagovremenu registraciju: €3.000–€10.000. Elektronsko podnošenje: eprijava.tax.gov.me.

Od 1. januara 2025. Crna Gora ima četiri stope PDV-a (Sl. list CG 94/2024): 21% standardna (većina robe i usluga), 15% nova snižena (hotelski smještaj, ugostiteljstvo bez alkohola, knjige, frizerske usluge, solarni paneli, ulaznice za kulturne/sportske događaje), 7% snižena (hljeb, mlijeko, ljekovi, udžbenici, voda za piće, javni prevoz, pelene, menstrualni proizvodi), 0% nulta (izvoz, međunarodni transport). Prag za obaveznu registraciju: €30.000.

PDV prijava se podnosi isključivo mjesečno — kvartalna opcija ne postoji. Obrazac PR PDV-2 mora se podnijeti najkasnije do 15. u mjesecu za prethodni period. Rok za uplatu je isti — 15. u mjesecu. Obaveza postoji čak i ako nije bilo prometa (nulta prijava). Elektronsko podnošenje: eprijava.tax.gov.me. Povrat PDV-a: u roku od 60 dana, ili 30 dana za izvoznike sa >51% inostranog prometa. Kazne za kašnjenje: €6.000–20.000.

EFI (Elektronska fiskalizacija) je obavezan sistem elektronskog fiskalnog fakturisanja, aktivan od 1. juna 2021. Zamijenio je stare fiskalne kase. Softver generiše IKOF (Identifikacioni Kod Obveznika Fiskalizacije), šalje podatke Poreskoj upravi putem interneta, a sistem vraća JIKR (Jedinstveni Identifikacioni Kod Računa) i QR kod. Svi privredni subjekti moraju koristiti EFI — DOO, preduzetnici, paušalci, bez izuzetka. Potrebno: elektronski sertifikat (~€60), ENU uređaj, softver za fiskalizaciju (od €9,99/mj). Kazne: €8.000–40.000 za pravna lica, €2.000–12.000 za preduzetnike.

Za B2B usluge stranom pravnom licu primjenjuje se princip odredišta — mjesto prometa je đe se nalazi kupac, pa se crnogorski PDV ne obračunava. Faktura mora sadržavati: naziv i PIB prodavca, podatke kupca, opis usluga, iznos bez PDV-a, te napomenu: 'PDV nije obračunat — mjesto prometa usluga je van Crne Gore, u skladu sa Zakonom o PDV'. Važno: prihod od usluga stranim firmama ne ulazi u prag od €30.000 za obaveznu PDV registraciju. Valuta: EUR (zvanična valuta CG), ali može i druga uz ekvivalent u eurima.

Za H1 2026. (januar–jun) zatezna kamata iznosi 10,15% godišnje — ECB referentna stopa od 2,15% plus fiksnih 8 procentnih poena. Formula: Zk = (C × p × d) / (365 × 100) — prost dekurzivni kamatni račun, kamata na kamatu (anatocizam) je zabranjena (čl. 348 Zakona o obligacionim odnosima). Stopa se utvrđuje polugodišnje od strane CBCG (cbcg.me). Jedinstvena stopa — nema razlike između B2B i B2C. Rok plaćanja u komercijalnim transakcijama: 30 dana (max 60 dana ugovorom). Zakon o rokovima izmirenja novčanih obaveza (Sl. list CG 113/2024).

Prijava se vrši JPR obrascem sa Dodatkom B kod Poreske uprave. Jedna prijava istovremeno registruje zaposlenog kod PIO fonda i Fonda zdravstvenog osiguranja. Zaposleni mora biti prijavljen PRIJE početka rada. Poslodavac mjesečno podnosi IOPPD izvještaj do 15. u mjesecu za prethodni, putem eprijava.tax.gov.me. Za strane državljane dodatno: kopija pasoša i dozvola za boravak i rad.

Da — program 'Privlačenje digitalnih nomada u Crnoj Gori' (digitalnomads.gov.me). Dozvola traje 2 godine, sa produžetkom za još 2 (ukupno 4). Uslovi: rad na daljinu za strane klijente, minimalni prihod od 3 prosječne minimalne zarade (~€2.010 mjesečno u 2025), privatno zdravstveno osiguranje, uvjerenje o nekažnjavanju. Prijava: Ministarstvo unutrašnjih poslova. Digitalni nomadi nijesu obavezni plaćati doprinose za socijalno osiguranje u CG, ali boravak duži od 183 dana može stvoriti obavezu poreza na dohodak.